Zehirli maddeler
kullanmadan evde,
pansiyonlarda nasıl
temizlik yapılır?
"TEMIZLIK" kavrami her
ne kadar tek bir anlam
ifade ediyor gibi
gorunse de gercekte
kisiden ortama, zamandan
mekana kadar pek cok
etkene gore degisen bir
anlam tasiyor.
Artik hicbirimiz
anneannelerimiz gibi evi
supurmuyor, camasiri
kullu sularla yikayip
guneste kurutmuyor,
yerleri arap sabunuyla
fircalamiyoruz. Buna
vaktimiz yok. Temizlik
icin "hos kokulu",
"beyazdan daha beyaz
yapan", "iz birakmadan
piril piril yikayan",
"mikroplardan arindiran"
yardimcilarimiz var.
Ancak evimizi,
esyalarimizi,
giysilerimizi ve
yedigimiz yemegin
artiklarini temizlerken
(!) bedenimizi, suyu,
topragi, havayi, dogal
ortamlari nasil
kirlettigimizin farkina
varmiyoruz.
Oysa cevreyi ve insan
sagligini tehdit eden
temizlik maddeleri
yerine ev temizligi
konusunda cevreye karsi
sorumlu pek cok secenek
bulunuyor. Bugday
Dergisi olarak
derledigimiz dogal
temizlik maddelerinin
cogu modern, sentetik
karisimlarin, dogal
donguye saygi on planda
tutularak hazirlanmis
versiyonlari. Ayrica bu
tarifler isinizi
istediginiz sekilde
gorecegi gibi, size
tasarruf yapma olanagi
da sagliyor.
Itiraf edelim ki
cogumuz, ev temizlemek,
ovmak ve yikamaktansa
baska bir is yapmayi
tercih ediyoruz! Acaba,
vaktimiz olmadigi icin
mi bulasIklari elde
yikamiyor, isi
makinalara birakiyoruz,
yoksa makinalar, gerekli
kimyasallar, elektrik
ihtiyaci ve benzer
tercihlerimiz yuzunden
mi her seyin daha dogal
olanina vaktimiz yok?
Ureticiler, onemli bir
cogunlugu evlerinin
"tertemiz", "dezenfekte
edilmis", "mikropsuz"
olmasi gerektigine
inandirmak konusunda son
derece basarili olmuslar
ve bunu yapabilmek icin
gereken urunleri satmayi
surduruyorlar: Tuvalet
ve firini temizlemek
icin asit, banyoyu
dezenfekte etmek icin
fenol, mobilyalari
cilalamak icin
damitilmis petrol
urunleri,
camasirlarimizi
beyazlatmak icin klor ve
yalnizca evlerimizi
temiz tutmak icin cesit
cesit diger zehirli
kimyasal maddeler...
Gunluk yasamda
kullandigimiz urunler 55
bin’in uzerinde kimyasal
cesidi iceriyor ve her
yil bunlara binin
uzerinde yenisi
ekleniyor. Bircogu ise
yeterince test edilmeden
ve belirli bir mevzuata
tabi olmadan piyasaya
suruluyor.
Bu
urunlerin buyuk kismi
dogrudan kanalizasyona
akip sonunda da su
sistemlerimize
karisiyor. Sozunu
ettigimiz kimyasallar,
sonunda "fazla yuklenme"
olasiligi yaratarak
vucudumuzda depolaniyor
ve zehirli olma duzeyine
ulastiginda cesitli
hastaliklara yol aciyor.
(Kronik yorgunluk
sendromu, alerjiler,
karaciger sorunlari,
lenf kanseri gibi.)
Evsel temizlik
malzemeleri sadece
topragi ve su
kaynaklarini degil,
teneffus ettigimiz
havayi da tehdit ediyor.
Sprey boyalar, firin
temizleyiciler,
dezenfektanlar, mobilya
parlaticilari ve diger
tum sprey urunler,
birkac gun sonra
soluyacagimiz havanin
bir parcasi oluyor.
Sadece kentlerde
yasayanlarin degil,
kirsal kesimde
yasayanlarin da atik su
sistemlerine neler
gonderdiklerine dikkat
etmeleri gerekiyor.
Foseptik sistemler atik
su sorununu cozmuyor;
boyalar, cozucu,
inceltici, agartici
kimyasallar, aseton,
tuvalet temizleyiciler
ve lavabo acicilar ile
digerlerinde bulunan
belirli kimyasal
maddeler organik
maddeleri parcalayan
organizmalari
zehirleyebiliyor. Oysa
organik maddelerin
parcalanmasi dogal
dongunun islemesi
acisindan zincirin
olmazsa olmaz
halkalarindan birini
olusturuyor.
Zehirli olmayan dogal
temizlik maddeleri ise
foseptik sistemi, icme
suyu ve saglik konusunda
buyuk yararlar sagliyor.
Peki, dogal temizlik
maddelerini kullanmak
icin nereden baslamali?
Iste size evinizde
rahatlikla
uygulayabileceginiz
pratik oneriler…
Temizlikte
kullanabileceginiz dogal
urunler
Camasir sodasi:
Sodyum karbonat adli bir
mineraldir. Cok az
miktarda yakici olup
kati ve sivi yaglar, kir
ve pek cok petrol
urununun etkin
temizleyicisidir. Ayni
zamanda su yumusatici ve
sabun kopurtucu
ozellikleri de bulunur.
Yakici ozelligi
nedeniyle, uygularken
lastik eldiven kullanmak
dogru olur. Zararli
kimyasal dumanlara neden
olmaz. Klorsuz olani
tercih edin.
Boraks: Su,
oksijen, sodyum ve
bordan meydana gelen,
antiseptik, antifungal,
antibiyotik, koku
giderici ve dezenfektan
ozellikleri olan dogal
kaynakli bir mineraldir.
Kuflenmeyi onler. Boraks
yutulursa zehirlidir.
(Eczane ve aktarlarda
bulunabilir. )
Sirke: Meyve ya
da tahillarin
fermantasyonuyla elde
edilen bir sividir.
Asitli icerigi
mikroplari oldurmesini,
yagi parcalamasini ve
mineral kalintilari
cozmesini saglar.
Karbonat: Sodyum
bikarbonat, hafif
asindirici bir temizlik
saglar, beyazlatici ve
koku giderici
ozellikleri vardir.
Ucucu bitkisel yaglar:
Bitki kokularinin ozleri
bircok parfumun ana
maddesidir. Piyasada,
ozellikle dogal urun
satan dukkanlarda
cesitleri bulunabilir.
Bir iki damla turuncgil,
elma, cilek, nane vb.
yagi ile eklenecek koku
ev yapimi
temizleyicilere hos bir
ozellik kazandirir.
Bitkisel yag tabanli
sivi sabunlar
(arapsabunu vs.): Bu tur
sabunlar hayvan yagi
iceren ya da petrol
tabanli sabunlara tercih
edilmelidirler.
Tarifleri uygularken,
puskurtme amaciyla
pompali spreyler, silmek
amaciyla yuzde 100
pamuklu bezler,
sIkistirilmis seluloz
sungerler, dogal kildan
yapilmis fircalar
kullanilabilir.
Cok amacli
temizleyiciler
Bu
tur temizleyicilerin
bircogu amonyak ve klor
icerir ve birlikte
kullanildiklarinda
olumcul amonyumklorur
gazini olustururlar.
Amonyak akcigerlerimiz
icin tehlike
olustururken, klorla
karistirildiginda
kansere yol acan
bilesIkler
olusturabiliyor. Bunun
yerine;
Iki
tatli kasigi boraks* ve
1 tatli kasigi**
bitkisel kaynakli sivi
sabun veya yeterince
arapsabununu, 1 lt.
sicak suya karistirarak
her yuzeyde; yarim
bardak camasir sodasini
bir kova suya katarak
aluminyum, fiberglas ve
cilali zeminler haric
tum yuzeylerde
kullanabilirsiniz. Yag
lekelerini cikarmak
icin, ilk karisima bir
corba kasigi sirke veya
limon suyu ilave etmek
yeterli olacaktir.
Ovarak temizleyenler
Ovarak temizleme icin
kullanilan tozlarin
neredeyse tumu,
beyazlatici ve leke
cikarici etkisi olan
klorlu camasir suyu
icerir. Toz halindeki
klor suyla karistiginda,
goz, burun, bogaz ve
cigerler icin tahris
edici olabilen klor
gazini olusturur. Kloru
asla amonyakla (tuvalet
temizleyicisi ya da
kullandiginiz diger
temizlik malzemelerinin
icinde bulundugu gibi)
karistirmamalisiniz ,
ortaya cikacak gazlar
oldurucu olabilir!
Kullandiginiz tozlarin
icinde deterjan ile
karisIk olarak "hidratli
dogal magnezyum" da
bulunabilir ve bunlarin
kanserojen asbest ile
kirlenmis olma olasiligi
vardir. Bunlar yerine;
* 1
bardak karbonat ve 2
kasIk boraksi karistirip
bir serpme kavanozuna
koyun. Bu karisim
banyodaki her seyi
temizlemek icin
kullanilabilir.
Temizlediginiz yeri su
ile durulayip yumusak
bir bezle kurulayin.
*
Esit miktarlarda sirke
ve su karisimi ile
nemlendirilmis sungere
tuz veya karbonat serpip
kullanabilirsiniz.
Dezenfektanlar
Dezenfekte edici
temizlik maddeleri,
solunursa tehlikeli
olacak birtakim ucucu
kimyasallar icerirler.
Deri ve solunum
sisteminin ic zarlari
yoluyla kolayca
emilebilen kresol, bu
kimyasallarin en sIk
kullanilanlarindan
biridir. Kresol,
karaciger, bobrek,
akciger, pankreas ve
dalakta hasara neden
olabildigi gibi, merkezi
sinir sistemini
etkileyerek depresyon,
sinirlilik ve
hiperaktiviteye de yol
acabilir.
Dezenfektanlarda
bulunabilecek diger
maddeler ise fenol,
etanol, formaldehit,
amonyak ve klordur.
Bunlar yerine;
* 4
litre sicak suya yarim
bardak boraks
karistirarak dezenfekte
etmek istediginiz yuzeye
uygulayin. Bu karisim,
Temiz Su Vakfi
tarafindan Kaliforniya
Hastanesi’nde bir yil
sureyle denenmis ve tum
hijyenik gereklilikler
saglanmis. Bu karisima,
antiseptik ozellikleri
bulunan kekik,
okaliptus, biberiye,
adacayi (antimantari) ,
lavanta bitkilerinin
yapraklarini da
katabilirsiniz. Bu bitki
yaglarindan herhangi
birinden ya da teatree
oil/hint defnesi
yagindan (antiseptik,
antifungal) 2 tatli
kasigi alip 2 bardak
suya kattiktan sonra
pompali bir spreyle
uygulayabilirsiniz. Bu
yolla evinizin hos
kokmasini saglamis
olursunuz. Ayrica bircok
yuzeydeki catlak ve
kuytu yerlere
sodyumbikarbonat
serpistirip nemli bir
sungerle de
silebilirsiniz.
*Banyo yerlerini
temizlemek icin; 4 litre
sicak suya 1 corba
kasigi karbonat, 1 tatli
kasigi boraks, iki kasIk
camasir sodasi, yag
parcalayici ozelliginden
dolayi yarim bardak
sirke ve yeterince
arapsabunu ekleyin.
Iyice karistirip yerlere
fircayla uygulayin.
Temiz suyla islatilmis
yumusak bir bezle
durulayin. Bu karisim
tuvalet cevresini de
kokudan arindirip
dezenfekte ederek
temizler. Artanini
tuvalete bosaltip birkac
dakika bekletebilir ve
fircalayip rezervuari
cekebilirsiniz.
*
Mutfak yerlerini
temizlemek icin;
yeterince arapsabunu ile
yarim bardak sirkeyi 8
litre ilik suda
karistirin. Sabunu aktif
hale getirmek icin iyice
karistirin. Musambalar
icin sirkeyi kullanmadan
yukaridaki tarifi
uygulayabilirsiniz.
Firin temizleyiciler
Firin temizleyicilerde
cesitli zehirli maddeler
bulunmakla birlikte en
buyuk tehlikeyi deriyi
yakip gecebilen asit ile
gozler ve cigerler icin
son derece tahris edici
olan amonyak olusturur.
Sprey tuplerindeki firin
temizleyicileri ise
minik asit ve amonyak
damlaciklarini kolayca
solunabilecek, cilde ve
gozlere temas edebilecek
formda havaya
dagittiklari icin
tehlikelidir.
Bunlar yerine;
*1
bardak karbonat ile 4
kasIk camasir sodasini
karistirin. Firinin
tabanina bolca su
serpin, sonra da kiri
toz halindeki karisimla
kaplayin ve uzerine
biraz daha su serpin.
Gece boyunca oyle
beklesin. Sabah, eski
bir sunger ya da plastik
surtme teli ile kir ve
yaglari ovarak silin.
Daha sonra sungere biraz
arapsabunu koyup firinin
kenarlarini, ustunu ve
kapaginin icini
temizleyin, sabunundan
iyice arindirmak icin de
islak bezle silin. Cok
kotu lekeler metal
surtme teli kullanmanizi
gerektirebilir.
*
Mikrodalga firin icin; 1
fincan karbonati su ile
karistirarak bir macun
yapin. Firinin kapagini
ve icini sunger uzerine
koydugunuz bu karisimla
temizleyin. Sonra da
iyice durulayin. (Firin
ilikken dokuntulerin
uzerine tuz serpip 2
yemek kasigi sodyum
bikarbonat ve 1 bardak
sicak su ile bulamac
yapip, bununla
temizliginizi
yapabilirsiniz.
Temizlikte metal olmayan
sert, kalin killi bir
firca da faydali
olabilir.)
BulasIk deterjanlari
Piyasada satilan bulasIk
deterjanlarinin cogunda
yuksek duzeyde fosfat ve
klor bulunur.
Yanlislikla yutulursa
cok onemli saglik
sorunlarina yol acar. Bu
nedenle bulasIklarinizin
cok iyi durulanmasi
gerekir. Dusuk duzeyde
klor gazlari tehlikesiz
kabul edilse de bulasIk
yikama sureci boyunca,
kucuk miktarlarda disari
verilen klorun etkisiyle
olusan solunum zorlugu,
goz yanmasi, yorgunluk,
bas agrisi gibi
semptomlara yol
acabilir. Bunun yaninda
klor, kanalizasyon
sistemine karistiginda
organiklerle birleserek
son derece tehlikeli bir
kimyasal madde olarak
bilinen trihalometani
meydana getirir. Klor
ayni zamanda
kanalizasyon
sistemindeki maddeleri
parcalama fonksiyonu
olan yararli bakteri ve
mikroorganizmalari da
cabucak oldurur.
BulasIklar icin
kullanilan deterjanlarin
da ana maddeleri petrol
kaynakli ve bu sebeple
bakterilerce
ayristirilip dogaya
tekrar kazandirilamiyor,
genellikle de cesitli
kimyasal katki
maddeleri, sentetik
esanslar, kokular ve
renklendiriliciler
iceriyor.
Bunlarin yerine bulasIk
makinasinda esit
miktarlarda boraks ve
camasir sodasi
kullanabilirsiniz. Agir
lekeler icin soda
miktarini artiriniz.
*
Parlatici haznesine
biraz beyaz sirke (elma
sirkesi) ekleyerek
bulasIk makinesinin
icini temiz
tutabilirsiniz.
Elde bulasIk
yikarken;
*
Formulunde klor olmayan
fosfor ve fosfatsiz sivi
deterjanlari kullanin ya
da bir kalip saf sabunu
tavaya rendeleyerek
uzerini ortecek kadar su
ekleyin ve hafif ateste
eriyinceye kadar
pisirin. Uygun bir kaba
dokup, sivi deterjanlari
kullandiginiz gibi
kullanin.
*Sivi sabun veya
arapsabunlu suya sirke
katarak, bulasIkta
kullanabilirsiniz.
*
Yanmis
tencere/tavalariniz i
tuzlu veya icinde
patetes kabuklari olan
suda bir gece
beklettikten sonra,
kaynatip
temizleyebilirsiniz .
*
Yanmis caydanliklariniz
icin, 1 cay kasigi
karbonat, 1 cay kasigi
tuz, yarim bardak sirke
ve biraz suyu karistirip
caydanligin icinde
kaynatin.
Buzdolabi
*
Kokulari cekmesi icin
hem buzdolabi hem de
dondurucu bolumlerinde
birer kutu karbonat
bulundurun.
*
Ayda bir kez buzdolabini
durdurup tum yiyecekleri
disari cikarin. 1 fincan
karbonat ve yeterince
arap sabununu, 4 lt
sicak suda karistirin.
Kutu ve tepsiler dahil
tum yuzeyleri bu
karisimla temizleyip
yarim bardak sirke
karistirilmis sicak
suyla durulayin.
Camasir deterjanlari
Camasir urunlerinin cogu
dogal ortamda
ayristirilip geri
kazanilmayan malzemeler;
fenol, amonyak, naftalin
ve diger zararli
kimyasal maddeleri
icerirler.
*
Mumkunse fosfat
icermeyen deterjanlari
tercih edin veya toz
sabun kullanin. Toz
sabuna gecmeden once
camasirlarinizi bir kez
sadece camasir sodasi
ile yikayin. Bu yolla
deterjan kalintilarinin
sabun ile reaksiyona
girip camasirlarinizi
sarartma riskini ortadan
kaldirmis olursunuz.
Camasir sodasini sabunla
beraber kullanirsaniz
camasirlarinizda hem
parlaklik hem de
agarticilara odediginiz
paranin daha azini
harcayarak beyazlik
saglarsiniz.
*
Fosfatsiz deterjanlari,
koku gidermek, mikrop
oldurmek ve beyazlatmak
icin 2 kasIk boraks ve 4
kasIk camasir sodasi
ekleyerek
kullanabilirsiniz.
Calkalama asamasi icin
yarim bardak sirke ilave
ederek hem renklerin
canli kalmasini, hem de
havlularinizin
yumusamasini
saglayabilirsiniz.
Yumusatici gozune yarim
bardak sirke koyarak,
deterjan kalintilarini
giderip suyu
yumusatmaniz mumkun.
*
Klorlu agarticilara
alternatif olarak sivi
hidrojen peroksitten
yapilmis beyazlaticilar
ya da toz halinde
hidrojen peroksit
kullanabilirsiniz.
Tuvalet ve su
giderleri
*
Yarim bardak karbonat
ile yarim bardak sirkeyi
tuvalete dokun.
Fokurdama yaratan bu
kimyasal reaksiyon
sonunda tuvaletiniz
kokulardan arinmis ve
temizlenmis olacaktir.
Yine fircaladiktan sonra
uzerine bir kova kaynar
su dokup sifonu cekin.
* 2
kasIk boraks, 1 fincan
sirke ve 500 ml sicak su
ile hazirladiginiz
karisimi, tuvalet
cevresi ve diger
yuzeylerdeki mikroplari
oldurmek icin
puskurterek
kullanabilirsiniz.
Lavabo ve tuvalet
acicilarin ana maddesi,
cildi eritip gecebilecek
ozellikte asindirici bir
madde olan asittir.
Yanlislikla yutulursa ic
dokulari yakarak
ozafagus, mide ve
bagirsak sistemine zarar
verir.
Bunlar yerine;
*
Oncelikle lavabo pompasi
ya da tesisatci kilavuzu
kullanin. Uygunsa
lavabonun altini sokerek
temizleyin. Mekanik
cozumler daima kimyasal
cozumlerden ustundur.
*
Tikanmis olan gidere,
yarim bardak karbonat ve
yarim bardak sirke dokup
15 dakika bekletin. Daha
sonra sicak su dolu bir
caydanligi gidere
bosaltin.
Mobilyalar
Mobilya cilalarinin,
ozellikle de aerosol
olanlarin normal
kullanimi sirasinda
cikan gazlarin kazara
solunmasi ya da
yutulmasi ciddi bir
tehlike olusturur. Bu
cilalarin yapiminda pek
cok zehirli madde
kullanilir. Insan icin
kanser yapici oldugundan
suphelenilen fenol,
cilalarin cogunda
bulunur. Fenol deriye
temas ederse, sisme,
soyulma, yanmaya neden
olup kurdesen ya da
sivilceler
olusturabilir. Dahili
olarak cok az miktarda
bile alinmasi dolasim
sisteminin cokmesine,
cirpinma, soguk ter,
koma ve olume neden
olur. Mobilya ve yer
cilalarinda sIk sIk
karsilasilan diger
kimyasallar ise
nitrobenzen (cok
zehirli), akrilonitril,
amonyak, deterjanlar,
yapay kokular, nafta ve
damitilmis petrol
urunleridir.
Bunlar yerine;
*
Bir olcu bitkisel yaga,
bir olcu limonsuyu veya
sirke karistirarak ince
bir serit halinde
uygulayip iyice
ovalayabilirsiniz.
*
Ahsap yuzeylerdeki su
izlerini bir parca dis
macunu ile ovalayarak
silebilirsiniz. Cilasini
yitirmis yuzeylere yarim
litre bitkisel yaga 1
yemek kasigi limon yagi
ilave edip
uyguladiginizda
parlakligi yeniden
kazanabilirsiniz.
Cam ve ayna
temizleyiciler
Cam
temizleyicilerin cogu
su, amonyak ve biraz da
mavi boya karisimindan
baska bir sey degildir.
Amonyak iceren cam
temizleyicileri
fazlasiyla tahris edici
gazlar yayar ve kazara
goze puskurtulurse
zararli olabilir. Kimi
cam temizleyicilerinde,
camin uzerinde bir
tabaka olusturan ve cami
su-sirke karisimiyla
silmek istediginizde
renkli cizgiler
olusmasina neden olan
parafin de bulunur.
Boyle bir durum
olusmussa, kimyasal
kullanmadan
pencerelerinizi
temizleyebilmek icin
mumlu tabakayi cikarmak
amaciyla alkolle biraz
ovmaniz gerekecektir.
Bunlar yerine;
* 2
ml bitkisel kaynakli
sivi sabun veya
yeterince arap sabunu,
buyukce bir fincan sirke
ve 500 ml sicak suyu
karistirip puskurtuculu
bir siseye doldurun.
Temizlemek ve cilalamak
icin yuzde 100 pamuklu
bir bez kullanin.
*
Camlarinizi once alkolle
sonra da esit
miktarlarda katilmis
sirke veya limonsuyu ve
su karisimi ile
temizleyin. 2 corba
kasigi camasir sodasi
veya boraks ve 3 bardak
su; 2 corba kasigi misir
nisastasi, yarim bardak
sirke ve 4 litre ilik su
karisimlari da isinizi
gorecektir.
Pencerelerinize
yukaridaki karisimlari
puskurtup dogal keten
bir havlu, temiz, nemli
guderi bez veya kaucuk
cam silecegi ile
temizleyebilirsiniz .
Gazete kagidi da bu
amacla sIklikla
kullanilmaktadir ancak,
nemlendiklerinde
kimyasal duman verirler.
Duvarlar
* 2
kasIk misir nisastasi
ile yarim bardak sirkeyi
4 litre suda karistirin.
Sungerle uygulayip
yumusak bir bezle
kurulayin.
* 4
litre sicak suya 2 kasIk
boraks karistirin.
Sungerle uygulayip
yumusak bir bezle
kurulayin.
Dolaplar
*
Formika dolap ya da
tezgah ustlerini
temizlemek icin 2 ml
bitkisel kaynakli sivi
sabun veya yeterince
arap sabunu, buyuk bir
fincan sirke ve 2 ml
zeytinyagini, 125 ml
ilik suya katip
karistirin. Dolaplara
puskurtup sungerle
temizliginizi yapin ve
islak bezle iyice
durulayin.
Halilar ve kilimler
Hali ve dosemelik
kumaslarin temizligi
icin hazirlanmis
sampuvanlarin bircogunun
aktif maddesi,
genellikle leke cikarici
olarak kullanilan bir
cozucu olan
perkloretilen'dir. Bu
madde kanserojen olarak
bilinir ve hemen
gorulebilen etkileri
sersemleme, bas donmesi,
uyku hali, mide
bulantisi, titreme,
istah ve oryantasyon
kaybi olabilir. Uzun
donemli maruz kalma
sonucu karaciger ya da
merkezi sinir sistemi
zarar gorebilir. Hali
sampuvanlarinda, yine
insanlar icin kanserojen
etkilerinden
suphelenilen naftalin,
etanol, amonyak ve
deterjanlar bulunabilir.
Hali ve kilimler
cogunlukla naylon,
lateks, polyester,
poliureten, pvc/vinil
klorid, akrelik gibi
plastik malzemelerden
yapilir. Plastik
malzemeler dogal
malzemelere gore cok
daha fazla toz ceker ve
tutar. Dogal
malzemelerden olusan bir
duvardan duvara haliniz
varsa bile buyuk
olasilikla zeminde
poliureten
kullanilmistir. Mumkunse
sentetik malzemelerden
ve duvardan duvara
halilardan
kacinilmalidir.
*
Halilariniza misir
nisastasi veya
sodyumbikorbonat serpip
(ortalama buyuklukte bir
odayi kaplayan hali icin
bardak) 30 dakika
bekledikten sonra
elektrik supurgesi ile
supurun.
*
Yeteri kadar
arapsabununu sicak suda
kopurtup uygun bir bezle
sildikten sonra sirkeli
su ile nemlendirdiginiz
bir bezle halinin
tuylerini yattigi yonde,
zorlamadan silin.
Hali lekeleri
Camur: Camurun bulundugu
yeri tuzla ovun, bir
saat kadar bekletin ve
elektrik supurgesiyle
temizleyin.
Kahve: Sivi soda ile
lekeyi silin, sungerle
temizleyin.
Kirmizi sarap: Kurumadan
lekeyi tuzla kaplayin,
kuruyunca elektrik
supurgesiyle temizleyin.
Meyve sulari: Lekeye az
miktarda kaynar su dokun
ve sungerle silin.
Kuf temizleyiciler
Kuf
temizleyicilerde;
deriyle temasi ve
solunmasi durumunda
zararli, yutulmasi
durumunda ise olumcul
bile olabilecek fenol,
kerosen, pentaklorofenol
gibi kimyasallar ve
pestisitler (zirai ilac)
bulunur. Bu urunlerde
goz, bogaz, deri ve
cigerler icin tahris
edici olan ve insanlarda
kanser yapici
etkilerinden
suphelenilen formaldehit
de bulunabilir. Bunlar
yerine;
*
Yarim cay kasigi camasir
sodasi, yarim cay kasigi
boraks, 2 ml bitkisel
kaynakli sivi sabun veya
yeterince arapsabunu ve
buyukce bir fincan
sirkeyi, yarim litre cok
sicak suda karistirin.
Puskurtuculu bir siseye
koyup dus cevresindeki
duvarlar ve
dusakabinlerdeki kir,
sabun kopugu lekeleri ve
mineral kalintilarini
temizlemek icin
kullanin. Daha sonra
sirkeli su ile durulayip
yumusak bir bez ile
cilalayabilirsiniz.
*
Plastik dus perdelerini
eldivenle, ilik suda 2
kahve fincani boraksla
yikayin. Asarak guneste
kurutun.
Koku Gidericiler
Oda
deodorantlarinin cogu
hicbir sekilde havadaki
kotu kokulari yok etmez.
Bazilari rahatsiz edici
kokulari, hos kokularla
ortmeye calisir,
bazilari da burun
yollarini yagli bir
tabakayla kaplayip koku
alma duyumuzu engelleyen
bir kimyasal yayar. Oda
deodoratlarinda bulunan
kimyasal maddelerden
bazilari naftalin,
fenol, kresol, etanol,
ksilen ve
formaldehit'tir.
Bunlar yerine;
*
Puskurtuculu bir sisede
500 ml sicak su icine,
yarim cay kasigi
karbonat, 1 cay kasigi
limon suyu ve 2-3 damla
arzu ettiginiz bir
bitkisel yagi ekleyerek
karistirin. Havayi
tazelemek icin ve kotu
kokulari gidermek
istediginiz yerlerde
havaya puskurterek
kullanin.
*
Bir kasIk sirke,
karbonat, ucucu yaglar,
dogal malzemelerden
yapilmis tutsuler ya da
potpuri (kokulu
bitkiler, hos kokulu
kuru cicek ve
baharatlardan
hazirlanmis karisimlar)
hos olmayan kokulari
emer.
*
Bircok bitki havadaki
kirliligi emerek etkisiz
hale getirir. Ne kadar
cok bitki bulunursa
etkileri o kadar artar.
En etkili bitkiler
arasinda sarisabir,
Ingiliz sarmasigi, incir
agaci, kasimpati ve
kurdele cicegini
sayabiliriz.
Vucut temizligi
Vucut temizliginde
dikkat edilmesi gereken
en onemli nokta toz ve
kirle kapanan
gozeneklerin acilarak
oksijen almasini
saglamaktir. Her gun
sabunla yikanmak vucut
yaglarini alip cildi
kurulastirabilir. Ayrica
cok sIk ve fazla surulen
kremler de gozenekleri
kapatarak oksijen
alimini engeller, bu da
cilt sagligi icin
sakincalidir.
Her
gun ilik suyla ve lifli
bir bezle hafifce
yapilacak bir temizlik
cildin nefes almasi icin
yeterlidir. Ayrica gerek
olduca ponza tasi da
topuk ve nasirlar icin
kullanilabilir. Sac
bakimi icin daha cok
bitkisel ozlu dogal
sampuvanlar kullanmayi
tercih edin. Sik sIk
sampuvan degistirmek de
saci yipratir.
Sac bakimi
* 2
yumurta sarisini sicak
suyla iyice cirpin,
saciniza masaj yaparak
yedirin, 10 dakika
bekledikten sonra
durulayin.
*
Alman papatyasini
kaynatin, suzun. Yumurta
akini cirpip bununla
karistirin. Saclariniza
iyice yedirip biraz
bekledikten sonra
durulayin.
*
Saclarinizin parlamasi
icin bir demet maydanozu
20 dakika kaynatin.
Suyunu durulama suyu
olarak sullanin. Ayrica
1 avuc isirgan otunu 2
bardak suda kaynatip
durulama suyu olarak
kullanmaniz da
saclarinizda parlaklik
saglayacaktir.
*
Boraks kolay cozunmeyen
bir madde oldugu icin,
agirliginca 22 kat su
icinde veya agirliginca
yarisi kadar kaynar suda
cozmek gerekir.
**
Tum kasIk olculerinde
corba kasigi baz
alinmistir.
Aerosoller
Amonyak, sentetik koku
maddeleri ve diger
zehirli maddeleri
iceriyor. Artik sera
etkisine ve ozon
tabakasinin tahribine
yol acan CFC’lari
icermiyor olsalar da,
yeni nesil itici gazlar
uretime yeniden
kazandirilamayan kaplari
ile insan ve cevre
sagligini tehdit etmeyi
surduruyor. Laboratuvar
calismalari yeni nesil
itici gazlarin
icerdikleri butan,
izobutan ve propan
gazlari sebebiyle kalp,
merkezi sinir sistemi ve
akcigerler icin zararli
olduklarini gosteriyor.
Kotu kokulari maskelemek
icin aerosollerde
kullanilan maddeler
burundaki gecitleri
kaplayarak ve sinirleri
islevsiz kilarak koku
hissini zayiflatiyor. En
iyisi mumkun oldugunca
aerosol kullanmamak ve
onerdigimiz karisimlari
pompali spreylerle
kullanmak.
Deterjanlar ve fosfat
Camasir ve bulasIk
deterjanlarinin
performansini artirmak
ve suya yumusaklik
vermek icin kullanilan
fosfatin, cevre
uzerindeki etkileri
basta ABD olmak uzere,
gelismis ulkelerin en
onemli cevre
sorunlarindan biri
haline gelmistir.
Ornegin; Avusturalya’da
atiksu sistemlerine
aktarilan fosforun yuzde
30’u, fosfatin da yuzde
20’si deterjan
kaynaklidir.
Fosfat, irmaklari,
golleri ve fazla akinti
olmayan korfezleri
istila eden zehirli
mavi-yesil alglerin
(yosunlarin) ana
nedenidir. Deniz, akarsu
ve gollerde en belirgin
kirlenme cesitlerinden
biri, asiri uretim
anlamina gelen
otrofikasyondur. Suyun
yesil ve bulanik bir
renge donusmesine,
kiyilarda fosfatla
beslenen yosunlarin
(alglerin) birikmesine
yol acar. Asiri fosfat
ile birlikte insan
tarafindan sulak alanlar
ve denizlere yuklenen
diger bitki besin
maddeleri, bu yosunlarin
cok buyuk miktarda
uremesine, hizli
buyumesine sebep olur.
Bu yosunlarin dibe cokup
ayrismasi sonucu, dip
sularin oksijeni tukenir
ve hidrosulfit gazi
(curuk yumurta kokusu)
ortaya cikar. Bu, suda
yasayan canli hayatin
sonunu hazirlar. Izmir
Korfezi, Koycegiz Golu
fosfat kaynakli
kirlenmenin ve
otrofikasyonun iki
ornegini olusturuyor.
Deterjanlardaki fosfor
orani 3 ile
carpildiginda fosfat
oranina ulasilir.
Ornegin; yuzde 8 fosfor,
yuzde 24 fosfata
esdegerdir.
KAGIT TEMIZLIK
URUNLERI
Kagittan temizlik
urunleri bir anda nasil
da, pamuktan
havlularimizin,
bezlerimizin yerini
aldi. Sorgusuz, sualsiz
kabullendik tuvalet
kagitlarini, peceteleri,
havlulari…
Kagit endustrisinin "al,
at" diyerek verdigi
pasla, kendi kalemize
bir guzel "gol"
atiyoruz. Kolay, hazir,
yikama derdi yok, temiz
gorunumlu, aliyorsun bir
sefer kullanip
atiyorsun. Oysa
kendimizi, gelecegimizi
atiyoruz cope.
Bir
kagit havlu ne kadar
kotu olabilir ki?
Yeterince kotu, acikca
soylemek gerekirse
olumcul olabilir. Kagit
havlularla ilgili
problem en basta
dioksinin varligindan
kaynaklaniyor. 75 uyeden
olusan kimyasal ailesine
"dioksin" adi veriliyor.
(Bunlardan biri Vietnam
Savasi’nda ABD
tarafindan bir silah
olarak kullanilmisti. )
Dioksinler, kagit
sanayinde, klorla
agartma islemi sirasinda
olusuyor ve arastirmalar
evlerimizde
kullandigimiz urunlerde
dioksinin izlerine
dikkat cekiyor.
Arastirmacilar zehirli
kimyasallar
siralamasinda basi ceken
dioksinlerin, ostrojen
gibi "dogal steroid"
hormonlarini taklit
ederek bircok
biyokimyasal reaksiyonu
baslattigindan soz
ediyor. En ufak
miktarlari bile, akne ve
eklem agrilarindan
uykusuzluga, kansere,
dogum bozukluklari ve
bagisIklik sistemi
zayifligina kadar
cesitli rahatsizliklara
sebep olabiliyor. Dahasi
dioksinler ve kuzeni
"furans" yagda cozunur
oldugundan bedenimizdeki
yag hucrelerinde birikme
egilimi gosteriyor.
Dioksinlere anne sutunde
dahi sIklikla
rastlaniyor. Bebekler
yetiskinlere gore 200
kat fazla dioksine maruz
kalabiliyor.
Satin aldigimiz tuvalet
kagitlari, kagit
mendiller, sut veya
meyva suyu kartonlari,
tamponlar, kahve
filtreleri, tek
kullanimlik cocuk
bezleri, peceteler,
kagit tabakalar vs. eger
klorlu agartma
isleminden geciyorlarsa
dusuk dozlarda dioksin
iceriyor. Dioksinler bu
urunlerin herhangi
birinden yiyeceklere ve
vucudumuzun duyarli
kisimlarina gecebiliyor.
Bu
bilesIklerin en ufak
miktarinin bile
laboratuvar
hayvanlarinda kansere
sebep oldugu
belirtiliyor. ABD Cevre
Koruma Burosu
dioksinleri "olasi insan
kanserojeni" sinifina
aliyor.
Kullandigimiz bu urunler
copluklerde yakildiginda
dioksinler, hava yolu,
sanayinin kirlettigi su
kaynaklari, bu su
kaynaklariyla sulanan
tarim urunleri ve su
urunleri yoluyla da bize
ulasabiliyor. Bu arada
kagit hamuru ve kagit
fabrikalarinin
atiksularinin icerdigi
tek zehirli madde
dioksin degil. Ontario
Cevre Bakanligi’nin 1986
yilinda yaptigi
arastirmada aluminyum ve
cinko dahil dikkat
edilmesi gereken 41
madde (benzen, kadmiyum,
kursun, civa PCB’ler,
toluen vs.) tespit
edilmis.
Dioksinlerden korunma
Iyi
haber; dioksinlerden,
agartilmamis veya klor
icermeyen kagit urunleri
kullanarak
kurtulabilirsiniz. Kotu
haber ise; dusuk
talepten dolayi bunlarin
piyasada bulunmalarinin
zor olusu.
Diger bir cozum ise
geridonusumlu kagit
kullanmak. Geri
donusumlu kagitlarda
diger urunlere gore daha
az agartma yapiliyor.
Dusuk sicakliklarda
calisiliyor olmasi da
geri donusumlu kagitta
dioksin olusumunu
azaltiyor.
Avrupa’da bircok kagit
fabrikasinda, agartma
islemlerinde klor yerine
"oksijen", "peroksit" ve
"sodyumhidroksit"
kullaniliyor. Fakat
teknoloji degisiminin
maliyeti kagit sanayini
bu alternatiflerden uzak
tutuyor.
Hic
suphe yok ki, bu
problemin cevabi cevreci
tuketicilerin
yapacaklari alisveris
tercihlerinde ve orgutlu
tuketici baskisinda,
hatta kagit havlu gibi
urunleri hic almamakta.
Bizler bu urunleri
tuketmeyi surdurdukce,
firmalar ekonomik acidan
basarili kagit
uretimlerini
degistirmeye
girismeyecekler.